جلسه اورولوژی: اندام تناسلی، کلیه و سیستم ادراری

جلسه ۳ و ۴: اورولوژی - اندام تناسلی، کلیه و سیستم ادراری

در این جلسات، به بررسی ناحیه‌ای از اندام تناسلی، کلیه و سیستم ادراری و اعمال جراحی مربوط به آن‌ها می‌پردازیم. با توجه به محدودیت زمانی (۲ ساعت)، تمرکز بر اعمال جراحی رایج و مهم خواهد بود.

۱. اندام تناسلی خارجی (اسکروتوم، بیضه، آلت تناسلی)

در این جلسه، ابتدا به پایین‌ترین قسمت سیستم ادراری-تناسلی، یعنی اندام تناسلی خارجی، پرداخته می‌شود.

۱.۱. اعمال جراحی رایج در اندام تناسلی خارجی

• مدت زمان: حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه برای هر عمل.
• ابزار مورد نیاز: ابزار پایه و ساده.
• نکات مهم: مراحل جراحی و پوزیشن بیمار اهمیت دارند. برش‌ها در محل‌های مشخص انجام می‌شوند.

۱.۲. سینکاپسیژن (ختنه)

ختنه یکی از اعمال جراحی رایج است که به دو روش انجام می‌شود:

• روش سنتی (برش و بخیه): این روش برای ختنه بزرگسالان و کودکان (نه نوزادان) استفاده می‌شود.
• روش پلاستیک (برای نوزادان): نوزادان معمولاً با روش پلاستیک ختنه می‌شوند.

مفهوم ختنه:

• هدف: برداشتن پوست آلت تناسلی که روی سر آلت (گلنس) را پوشانده است. این پوست به نام‌های فور اسکین (foreskin)، پرپوست (prepuce) یا ختنه‌گاه شناخته می‌شود.
• دلایل انجام ختنه:
  • پیشگیری از سرطان: ۸۵٪ افراد بالای ۵۰ سال در صورت عدم ختنه، دچار سرطان می‌شوند. ختنه یک اقدام پیشگیرانه است.
  • پیشگیری از فیموزیس و پارافیموزیس: این عوارض زمانی رخ می‌دهند که پوست ختنه‌گاه تنگ شده و به عقب کشیده نمی‌شود (فیموزیس) یا پس از عقب رفتن، به جای خود باز نمی‌گردد (پارافیموزیس).
  • بهداشت: در برخی فرهنگ‌ها، ختنه به دلایل بهداشتی انجام می‌شود.
• تفاوت در کشورها: در خارج از کشور ختنه اختیاری است، اما در ایران تقریباً اجباری تلقی می‌شود. با این حال، برخی افراد این عمل را انجام نمی‌دهند. در بزرگسالی، انجام ختنه دردناک‌تر است.

اندام‌شناسی مرتبط:

• اسکروتوم (Scrotum): کیسه بیضه.
• ریج (Ridge) یا حلقه مربوط به پنیس: حلقه در پایه آلت تناسلی.

مراحل جراحی سینکاپسیژن (روش برش و بخیه):

1. آماده‌سازی بیمار: بیمار در پوزیشن سوپاین (supine) قرار می‌گیرد.
2. بی‌حسی: از بی‌حسی موضعی (Local Anesthesia) استفاده می‌شود. نیازی به بی‌حسی عمومی (General Anesthesia) یا اسپاینال نیست.
3. آزادسازی پوست ختنه‌گاه:
   • پوست ختنه‌گاه با دو هموستات گرفته شده و از گلنس آزاد می‌شود.
   • این مرحله شامل کشیدن پوست به سمت عقب و نگه داشتن آن است.
   • پرپ (Prep): ناحیه تناسلی سه بار باید پرپ شود: از سر آلت تا قسمت دیستال پنیس و همچنین اسکروتوم. این کار به صورت دورانی انجام می‌شود.
4. مشخص کردن محل برش:
   • پس از آزادسازی کامل پوست، دو نوع برش لازم است:
     • برش دورسال اسپلیت (Dorsal Split): برشی در قسمت پشتی آلت تناسلی.
     • برش سیرکولاتوری (Circulatory Incision): برشی حلقوی در اطراف آلت تناسلی.
5. برداشتن پوست اضافی: پوست اضافی (فور اسکین، پرپوست یا ختنه‌گاه) برداشته می‌شود.
6. کنترل خونریزی:
   • خونریزی معمولاً مویرگی است.
   • با استفاده از کوتر (cautery) خونریزی کنترل و متوقف می‌شود.
7. بخیه زدن:
   • بخیه با استفاده از نخ نایلون زده می‌شود.

۱.۳. سایر اعمال جراحی (ذکر شده به صورت تیتروار)

• واریکوسلکتومی (Varicocelectomy): جراحی برای برداشتن واریس بیضه.
• ایکسوسلکتومی (Excisional Hydrocelectomy): جراحی برای برداشتن هیدروسل (تجمع مایع در کیسه بیضه).
• اسپرماتوسلکتومی (Spermatocelectomy): جراحی برای برداشتن اسپرماتوسل (کیست حاوی مایع اسپرم).
• وازکتومی (Vasectomy): جراحی بستن لوله‌های منی‌بر برای پیشگیری از بارداری.

۲. برنامه‌ریزی جلسات آینده

در جلسات آتی، به سایر نواحی سیستم ادراری-تناسلی و اعمال جراحی مربوط به آن‌ها پرداخته خواهد شد.

۱.۱. اعمال جراحی رایج در اندام تناسلی خارجی

۱.۱.۱. سینکاپسیژن (ختنه)

پانسمان در ختنه

• در بزرگسالان پانسمان لازم است، اما در نوزادان معمولاً پانسمان انجام نمی‌شود.
• دلیل عدم استفاده از پانسمان در نوزادان این است که با ادرار کردن نوزاد، پانسمان آلوده می‌شود.
• زخم پس از ختنه به سرعت بسته می‌شود و نیازی به پانسمان طولانی‌مدت نیست.

مراحل جراحی ختنه (روش برشی)

1. کنار کشیدن پوست: پوست توسط پنس موسکیتو (Mosquito forceps) کنار کشیده و باز می‌شود.
2. برش دورسال (Dorsal Split Incision): یک برش پشتی (دورسال) بر روی پوست زده می‌شود تا پوست به سمت عقب کشیده شده و قسمت "رینگ پنیس" (Ring Penis) نمایان شود.
3. برش سیرکولیتوری (Circulatory Incision): یک برش گرد (سیرکولیتوری) برای برداشتن پوست اضافی زده می‌شود.
4. خون‌گیری: لبه‌های پوست بریده شده با کوتر (cautery) خون‌گیری می‌شوند.
5. بخیه زدن (Suturing): پس از خون‌گیری، بخیه زده می‌شود.

نکات مهم در جراحی ختنه

• اندازه‌گیری: هنگام برش زدن، باید اندازه گلنس (Glans) یا هد پنیس (Head Penis) به دقت اندازه‌گیری شود تا برش از حد لازم فراتر نرود و به تنه پنیس (Shaft Penis) آسیب نرسد.
• دقت در برش: برش باید تا حاشیه هد پنیس و رینگ (برجستگی) آن ادامه یابد.
• ترمیم: اگر برش بیشتر از حد لازم باشد، باید با بخیه ترمیم شود.

ابزار مورد نیاز در ختنه (روش برشی)

• قیچی مایو (Mayo scissors)
• دو عدد پنس موسکیتو (Mosquito forceps)

بی‌حسی در ختنه

• معمولاً از بی‌حسی موضعی (Local Anesthesia) استفاده می‌شود.

۱.۱.۲. روش پلاستیبل (Plastibell Method)

• این روش عمدتاً در نوزادان و شیرخواران استفاده می‌شود.
• وسیله: از یک وسیله پلاستیکی حلقوی شکل به نام "پلاستیبل" استفاده می‌شود.
• اجزاء پلاستیبل:
  • هندل (Handle): دسته
  • بیس (Base)
  • رینگ اصلی (Main Ring): قسمت پلاستیکی کوچک که پوست ختنه‌گاه روی آن قرار می‌گیرد. اندازه آن در نوزادان حدود ۱.۵ سانتی‌متر است.
• مراحل:
  1. پوست ختنه‌گاه روی حلقه پلاستیبل قرار می‌گیرد.
  2. با نخ مخصوص (نخ کتون - Ketgut) دور حلقه بسته می‌شود.
  3. در پایان عمل، هندل و بیس پلاستیبل شکسته و جدا می‌شوند.
  4. رینگ پلاستیکی باقی می‌ماند.
  5. پوست ختنه‌گاه به مرور خشک شده و همراه با رینگ می‌افتد.
• مزایا نسبت به روش برشی:
  • معمولاً نیازی به بخیه زدن جداگانه نیست.
  • برخلاف روش برشی، پلاستیبل به طور کلی نیازی به بخیه ندارد.

نخ کتون (Ketgut)

• نخ کتون یک نخ قابل جذب است که در داخل بدن باقی می‌ماند.
• اگر نخ کتون در داخل بدن باشد، مشکلی ایجاد نمی‌کند.
• قرار گرفتن نخ کتون در خارج از بدن ممکن است منجر به عفونت شود.